Επιμέλεια και Μουσειολογία

Κωδικός: ΥΠ431

Εξάμηνο: 4

Μονάδες ECTS: 5

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Το μάθημα εισάγει τους φοιτητές και τις φοιτήτριες στις βασικές θεωρίες και πρακτικές της επιμέλειας και της μουσειολογίας, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο τα μουσεία, οι εκθέσεις, οι συλλογές και οι πολιτιστικοί οργανισμοί παράγουν, οργανώνουν και διαμεσολαβούν πολιτισμικές αφηγήσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ιστορική εξέλιξη του μουσείου ως θεσμού, στις μεταβαλλόμενες αντιλήψεις γύρω από τη συλλογή, την έκθεση και την ερμηνεία των πολιτιστικών αντικειμένων, καθώς και στις κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές διαστάσεις των μουσειακών αναπαραστάσεων.

Παράλληλα, το μάθημα εξετάζει την ανάδυση της επιμέλειας ως αυτόνομου πεδίου πρακτικής και θεωρίας. Η αυξανόμενη σημασία του επιμελητή στον χώρο της τέχνης και του πολιτισμού συνδέεται με τον διευρυμένο ρόλο του στη διαμόρφωση εκθεσιακών αφηγήσεων, την παραγωγή γνώσης, τον σχεδιασμό εμπειριών για το κοινό και τη διαχείριση σύνθετων πολιτιστικών έργων. Πέρα από τη διαχείριση συλλογών και εκθέσεων, οι επιμελητές εμπλέκονται στον σχεδιασμό ερευνητικών προγραμμάτων, στην ανάπτυξη εκπαιδευτικών και συμμετοχικών δράσεων, στη συνεργασία με καλλιτέχνες και κοινότητες, καθώς και στον συντονισμό επιστημονικών και τεχνικών ομάδων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην εμφάνιση, από τη δεκαετία του 1960 και εξής, του ανεξάρτητου επιμελητή, ο οποίος δρα πέρα από τα όρια του παραδοσιακού μουσείου και συμβάλλει καθοριστικά στη μεταμόρφωση της έκθεσης σε δημιουργικό και ερευνητικό μέσο. Μέσα από την ανάλυση εμβληματικών εκθέσεων, biennale, μουσείων και επιμελητικών εγχειρημάτων, το μάθημα εξετάζει την ιστορική εξέλιξη των επιμελητικών πρακτικών και τις σημαντικότερες θεωρητικές προσεγγίσεις που διαμόρφωσαν το πεδίο των Curatorial Studies.

Με επίκεντρο περιπτωσιολογικές μελέτες από το μουσείο, τη σύγχρονη τέχνη, τον δημόσιο χώρο και συμμετοχικές πολιτιστικές δράσεις, το μάθημα διερευνά την επιμέλεια ως μέσο έρευνας, πολιτισμικής διαμεσολάβησης και κοινωνικής παρέμβασης. Παράλληλα, εξετάζει σύγχρονες προκλήσεις όπως η προσβασιμότητα, η συμμετοχικότητα, η αποαποικιοποίηση των συλλογών και των εκθέσεων, οι ψηφιακές τεχνολογίες και οι νέες μορφές πολιτιστικής εμπειρίας. Στόχος είναι η κατανόηση της επιμέλειας και της μουσειολογίας ως δυναμικών και αλληλοσυμπληρούμενων πεδίων που συμβάλλουν στη διαμόρφωση της δημόσιας πολιτισμικής σφαίρας και των τρόπων με τους οποίους οι κοινωνίες κατασκευάζουν, ερμηνεύουν και διαχειρίζονται τη μνήμη, την ταυτότητα και την πολιτιστική κληρονομιά.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Mac Donald, Sharon, Μουσείο και Μουσειακές Σπουδές, Ένας πλήρης οδηγός, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, Αθήνα, 2012.
Κανιάρη, Ασημίνα, Το μουσείο ως χώρος της Ιστορίας της Τέχνης: Εκθέσεις, Συλλογές και η Τέχνη από τον 19ο στον 21ο αιώνα, Γρηγορή, Αθήνα, 2017.
Bennett, Tony,“ Το εκθεσιακό σύμπλεγμα”, Latimer, Quinn και Adam Szymczyk (επ.), documenta 14 Reader, Prestel, Μόναχο, Λονδίνο, Νέα Υόρκη, 2017, σ. 353-400.
Hooper-Greenhill, Eilean, Το Μουσείο και οι Πρόδρομοι του, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, Αθήνα, 2006.
Τσιάρα, Συραγώ, Η επιμέλεια του βλέμματος. Σύγχρονη τέχνη και επιμελητικη πρακτική, Νήσος, Αθήνα 2021.
McClellan, Andrew, The Art Museum from Boullée to Bilbao, University of California Press, Μπέρκλει, 2008.
Τζώρτζη, Καλή, Ο χώρος στο μουσείο. Η αρχιτεκτονική συναντά τη μουσειολογία, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, Αθήνα, 2013.
Κατσανίκα – Στεφάνου, Λένα, Μουσειογραφικές εικόνες. Σχεδιάζοντας μουσειακές εκθέσεις, Αθήνα: Καρδαμίτσα, 2022.
Βουδούρη, ∆άφνη, Κράτος και Μουσεία, Σάκκουλα, Αθήνα, 2003.
Οικονόμου, Μαρία, Μουσείο: Αποθήκη ή ζωντανός οργανισμός;, Κριτική, Αθήνα, 2003.
Νικονάνου, Νίκη (επιμ.), Μουσειακή μάθηση και εμπειρία στον 21ο αιώνα, ΣΕΑΒ, Αθήνα, 2015.
Crimp, Douglas, On the museum’s ruins, Cambridge: The MIT Press,1993.
O’ Doherty, Brian, Inside the White Cube: The Ideology of the Gallery Space, University of California Press, Μπέρκλεϋ και Λος Άντζελες, 1976.

Αναλυτικό περίγραμμα μαθήματος